background image
OrthO-rheumatO | VOL 10 | Nr 6 | 2012
64
Het ongecontroleerde gebruik van amfetamines in de sport-
wereld resulteerde in verschillende dodelijke gevallen.
Eén van de bekendste slachtoffers is de wielrenner Tom
Simpson. Hij stierf op de flanken van de Mont Ventoux in
1967 door een combinatie van uitputting, alcohol en am-
fetamine. Datzelfde jaar nog creëerde het Internationaal
Olympisch Comité (IOC) een Medische Commissie die de
eerste antidopingreglementering op papier zette en die ook
de eerste officiële lijst van verboden producten opstelde.
De substanties in deze lijst waren uitsluitend stimulantia.
In de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw kregen de stimu-
lantia grote interesse vanuit de farmaceutische industrie.
Men had ontdekt dat stimulantia eetlustremmend werkten
en dus gebruikt konden worden voor de behandeling van
de zwaarlijvigheid, een miljoenenbusiness. Er werden tien-
tallen amfetaminederivaten ontwikkeld. Ondanks hun eet-
lustremmende werking bleven deze derivaten hun versla-
vende en paranoia-inducerende eigenschappen behouden.
Om deze redenen is in België de aflevering ­ als specialiteit
en in magistrale bereiding ­ verboden van de anorexigenen
amfepramon, clobenzorex, fenbutrazaat, fendimetrazine,
fenproponex, fentermine, mazindol, mefenorex, norpseudo-
efedrine en propylhexedrine (4). De enige plaats waar ze
nog te verkrijgen zijn, is in het illegale (doping)circuit.
Ondanks hun nevenwerkingen zijn een aantal (milde)
stimulantia erin geslaagd een vaste waarde te worden in
de geneeskunde. Enkele voorbeelden zijn modafinil ge-
bruikt bij narcolepsie, methylfenidaat bij de behandeling
van attention deficit hyperactivity disorder (ADHD),
bupropion (synoniem amfebutamon) voor de behandeling
van depressies en bij rookstop en pseudo-efedrine, dat
gebruikt wordt voor de behandeling van rinitis en sinusitis.
Wat zIjn stImulantIa?
De vraag wat doping is, kan op verschillende manieren
worden beantwoord. Meestal heeft het te maken met pres-
tatiebevorderende middelen, maar het kan ook gaan om
maskerende middelen die de detectie van doping bemoei-
lijken of verhinderen. Een product wordt niet alleen vanuit
ethisch standpunt gecatalogeerd als doping maar ook om
de gezondheid van de atleet te vrijwaren. Er is geen uniek
criterium om een substantie te beschouwen als stimule-
rend. Er zijn wel enkele regels die het Wereldantidoping-
agentschap (WADA) hanteert om een component als pres-
tatiebevorderend te classificeren. Het woord stimulans
verwijst naar stoffen die het centraal zenuwstelsel stimu-
leren en een waarneembaar effect hebben op de werking
van de hersenen en zich uitten in een euforische staat, een
verlaagde ervaring van vermoeidheid en een toename in
motorische activiteit.
Deze criteria zijn voornamelijk gebaseerd op klinische
observaties, aangezien in het midden van de vorige eeuw
­ de periode waarin de meeste stimulantia ontwikkeld
werden ­ slechts beperkte farmacologische modellen ter
beschikking waren om klinische waarnemingen te gaan
linken met de receptorinteracties. De combinatie van de
criteria is voornamelijk nodig om differentiatie met andere
dopingklassen mogelijk te maken. Bijvoorbeeld: cortico-
steroïden in hogere dosissen kunnen ook resulteren in een
euforische staat. Bepaalde beta-2-agonisten kunnen tot
een verhoogde motorische activiteit leiden. Tegenwoordig
zijn voor de meeste stimulantia de farmacologische wer-
king uitgeklaard, in het bijzonder voor de stimulantia in de
verboden lijst zijn er uitgebreide overzichtsartikelen ver-
schenen (5-7).
tabel 2: aantal verboden stoffen in elke drugsklasse gedetecteerd in 2011 in geaccrediteerde dopingcontrolelaboratoria (29).
groep
frequentie
anabolische middelen
3.325
59,4%
Stimulantia
718
12,8%
Cannabinoïden
445
7,9%
Diuretica en maskerende middelen
368
6,6%
Glucocorticoïden
274
4,9%
Beta-2-agonisten
225
4,0%
Peptidehormonen, groeifactoren en gerelateerde substanties
125
2,2%
hormoonantagonisten en -modulatoren
70
1,3%
Bèta-blokkers
21
0,4%
Narcotica
20
0,4%
alcohol
5
0,1%
Chemische en fysische manipulatie
3
0,1%
Versterking van de zuurstoftransfer
1
0,02%
Totaal
5.600