background image
OrthO-rheumatO | VOL 10 | Nr 6 | 2012
63
Ondanks de analytische éénvoud waarmee de meeste sti-
mulantia opgespoord kunnen worden, behoren deze nog
steeds tot de meest gebruikte dopeermiddelen. In 2011
stond de groep van stimulantia op de 2
e
plaats na de ana-
boliserende stoffen. Binnen de klasse van de stimulantia
werd 4-methyl-2-hexaanamine het meest gedetecteerd.
Gezien het therapeutische belang van sommige stimu-
lantia heeft het Wereldantidopingagentschap (WADA) de
verboden lijst van stimulantia opgesplitst in gespecifieerde
en niet-gespecifieerde substanties. De gespecifieerde sti-
mulantia bevatten voornamelijk deze die therapeutisch
gebruikt worden en aanwezig kunnen zijn in plantenex-
tracten, waardoor er een groter risico is dat ze niet-inten-
tioneel gebruikt worden. Niet-gespecifieerde stimulantia
zijn voornamelijk deze die enkel via illegale weg kunnen
worden verkregen (amfetamines, xtc...). Aangezien de
verboden lijst 64 stimulantia bevat, worden slechts een
aantal stimulerende stoffen in detail besproken. Deze zijn
cafeïne, pseudo-efedrine, cocaïne, strychnine en methyl-
hexaanamine. Deze stimulantia hebben door hun natuur-
lijk voorkomen reeds tot heel wat controverse geleid, in
het bijzonder omdat hun concentraties aanwezig in `na-
tuurlijke' voedingssuplementen vaak te hoog zijn om ze als
natuurlijk te kunnen beschouwen. Vaak worden aan deze
zogenaamde natuurlijke preparaten via synthetische weg
bekomen stimulantia toegevoegd. Atleten dienen dan ook
voorzichtig te zijn met het gebruik van deze preparaten.
stImulantIa In sport, een proBleem
van alle tIjden...
In de prehistorie waren het de Bersekers, de legendarische
krijgers uit de Noorse mythologie die de psychoactieve
paddenstoel, Amanita muscara of vliegenzwam, bekend
om zijn euforisch en stimulerend effect, innamen. Ook de
oude Grieken gebruikten paddenstoelen en sesamzaad om
hun uithoudingsvermogen te vergroten. De gladiatoren
in het Romeinse Circus Maximus gebruikten stimulantia
gemengd met alcohol om vermoeidheid en kwetsuren te
overwinnen (1).
De eerste atleten die voor het gebruik van stimulantia
gestraft zouden zijn, waren zwemmers in het midden
van de 19
e
eeuw (2). Op het einde van dezelfde eeuw ont-
dekten wielrenners cafeïne en in ether gedrenkte suiker-
klontjes. De eerste dode gerelateerd aan het gebruik van
stimulantia zou Arthur Linton zijn. Hij overleed in 1896
waarschijnlijk ten gevolge van een overdosis strychnine
(3). In de jaren 30 begon de productie van amfetamines
op industriële schaal. Deze stimulantia werden in de
Tweede Wereldoorlog geslikt om vermoeidheid bij de
gevechtstroepen en piloten tegen te gaan. Het was dan
ook niet verwonderlijk dat vanaf 1950 de amfetamines
hun intrede deden in sportmiddens en in het bijzonder
in het wielrennen.
tabel 1: de verboden lijst van stimulantia, in gebruik sinds 1 januari 2012 (28).
niet-gespecifieerde stimulantia
gespecifieerde stimulantia (voorbeelden)
adrafinil; amfepramone; amifenazol; amfetamine;
amfetaminil; benfluorex; benzfetamine; benzylpiperazine;
bromantan; clobenzorex; cocaïne; cropropamide; crotetamide;
dimethylamfetamine; etilamfetamine; famprofazon;
fencamine; fenetylline; fenfluramine; fenproporex; furfenorex;
mefenorex; mefentermine; mesocarb; methamfetamine(d-);
p-methylamfetamine; methylenedioxyamfetamine;
methylenedioxymethamfetamine; modafinil; norfenfluramine;
fendimetrazine; fenmetrazine; fentermine; 4-fenylpiracetam
(carfedon); prenylamine; prolintaan.
een stimulerend middel dat niet uitdrukkelijk in deze sectie is
opgenomen, is een gespecifieerde substantie.
adrenaline**; cathine***; efedrine****; etamivan; etilefrine;
fenbutrazaat; fencamfamine; heptaminol; isometheptene;
levmetamfetamine; meclofenoxate; methylefedrine****;
methylhexaneamine (dimethylpentylamine); methylfenidaat;
nikethamide; norfenefrine; octopamine; oxilofrine;
parahydroxyamfetamine; pemoline; pentetrazol;
fenpromethamine; propylhexedrine; pseudo-efedrine*****;
selegiline; sibutramine; strychnine; tuaminoheptane; en andere
substanties met een gelijkaardige chemische structuur of
gelijkaardig(e) biologisch(e) effect(en).
alle stimulantia (met inbegrip van beide optische isomeren als dat relevant is) zijn verboden, met uitzondering van imidazolderivaten
voor topisch gebruik en die stimulantia die inbegrepen zijn in het 2012 Monitoring Program*.
*
De volgende substanties inbegrepen in het 2012 Monitoring Program (bupropion, cafeïne, nicotine, fenylefrine, fenylpropanolamine, pipradol, synedrine) worden niet
beschouwd als verboden substanties.
**
Lokale toediening (bv. nasaal, oftalmologisch) van adrenaline of coadministratie met lokale anaesthetische middelen is niet verboden.
***
Cathine is verboden wanneer de concentratie in de urine groter is dan 5 microgram per milliliter.
**** Zowel ededrine en methylededrine is verboden wanneer de concentratie in de urine groter is dan 10 microgram per milliliter.
***** Pseudo-efedrine is verboden wanneer de concentratie in de urine groter is dan 150 microgram per milliliter.