eden ve sarkomerin etraf>nda aral>kl>, kompleks bir kol olufl-
turan ince duvarl>, anastomz yapan tübüller serisinden olu-
flur. Longitudinal sistemin tübülleri, sarkomerler aras>nda
transvers olarak anastomozlar yapar ama Z çizgilerinin üze-
rinden longitudinal olarak devaml>l>k göstermezler. T siste-
mi ve longitudinal sistem aras>nda ikna edici bir ba¤lant> gös-
terilememifltir ama T sisteminin baz> k>s>mlar> belirgin bir fle-
kilde dilatedir ve komflu sarkomerlerdeki longitudinal siste-
me ait büyük veziküller do¤rudan bunlara bitifliktir.
Kalp kas>n>n sarkozomlar> veya mitokondrileri büyük ve
say>ca fazlad>r. Genellikle myofibriller aras>nda kümeler ve-
ya sütunlar halinde bulunmaktad>rlar. Bu pozisyonda sarko-
merlerin ola¤an üstü yüksek enerji ihtiyaçlar>na yan>t vere-
bildikleri var say>l>r. Mitokondrilere yak>n yerlerde bulunan
yüksek say>daki glikojen granülleri ve lipid damlac>klar> ye-
rel besin depolar>n> temsil etmektedir.
Komflu kardiyak hücreler zig zag yapan, kompleks, bir-
birine geçmifl ba¤lanma bölgeleri interkalated diskler- ile s>-
k>ca toplu halde tutulmaktad>r. Bu disklerin hücrelerin son-
lar>nda, Z çizgileri seviyesinde, kas liflerine dik aç> yaparak
bulunurlar. Hücreler genelikle kay>t edilmifl bir seri Z çizgisi
boyunca bölünmemifl olmaktad>r ama diskler bazen bir sar-
komer seviyesine bir sonraki Z çizgisine do¤ru itmekte ve
hücreler aras>nda seviye fark> oluflturmaktad>r. Bu hücre
kavflaklar>nda dört tip interselüler iliflki gözlenmifltir: 1)
myofibrillerin filamentleri için insersiyon noktalar> olarak
görev yapan, sitoplazmik yüzeyde bulunan koyu plaklar.
2)myofibriller ile ba¤lant>s> olmayan aral>kl> desmozomlar
"interselüler köprüleri" oluflturur, 3)Disklerin bir veya daha
fazla sarkomeri itti¤i lateral hücre yüzeyleri boyunca komflu
iki hücrenin membranlar> "s>k> kavflaklar" oluflturmak üzere
birbirlerine s>k>ca yap>fl>r veya iki hücre membran> birleflir.
Bu kavflaklar muhtemelen eksitatör uyar>n>n, kas içinde in-
terselüler olarak yay>lmas>nda görev yapmaktad>r, 4)
membran>n geri kalan k>sm>, hücresel kavflak boyunca, 15
ila 20 mikron aras>nda olan interselüler fark göstermektedir.
Daha önce de belirtildi¤i gibi (bkz. Say-
fa 20) kalp merkezi olarak yerleflmifl çekir-
dekleri olan dall> çizgili kas hücreleri a¤>n-
dan oluflmaktad>r. Her hücre bir plazma
membran> (sarkolemma) ve mukopolisak-
karidden zengin bir bazal membran ile bir-
birine ba¤l>d>r. Hücrelerin sitoplazmik yü-
zeyinde küçük pinositik veziküllerin olma-
s>, hücre içine olan madde transportunda,
sarkolemman>n aktif olarak görev ald>¤>na
iflaret etmektedir.
Kalbin kontraktil k>sm> düzenli bantlafl-
ma paterni gösteren ve kas lifine çizgili bir
görünüm veren uzun, paralel myofibriller-
den oluflur. Her myofibril sarkomer ad> veri-
len, seri tekrarlayan ünitelerden meydana
gelmifltir. Sarkomerler kontraksiyonun te-
mel üniteleridir. Koyu yap>lar olarak görü-
len Z çizgileri her fibril boyunca bir tür de-
vaml>l>k arz eden transvers septum olarak
görev yapar. Longitudinal olarak ard>fl>k iki
Z çizgisi bir sarkomerin s>n>r>n> belirlemek-
tedir. Sarkomerlerin iç k>sm> boyunca iki tip
myofilament vard>r. Bu myofilamentler uç
noktalar>nda birbiri ile kesiflir ve sonuçta
hücrelerin bantlaflma etkisini olufltururlar.
Myozin proteinini temsil eden kal>n fila-
mentler A band> bounca devam eder. Aktin
içerdi¤i varsay>lan ince filamentler her Z
çizgisinden, I band>n> geçerek, A band>na
kadar ulafl>rlar, A band>nda ise kal>n myozin
filamentleri ile kesiflirler. Diastolde kal>n ve
ince filamentler aras>ndaki kesiflim göreceli
olarak azd>r ve sadece kal>n filamentlerden
oluflan aç>k renkli H band>, A band>n> ikiye
böler. Kontraksiyon s>ras>nda ince aktin fila-
mentleri kal>n myozin filamentlerinin yan>n-
dan geçerek I ve H bantlar>n>n kaybolmas>-
na sebep olurlar.
Kalp kas> hücresi boyunca, sistematik
olarak membrana ba¤l> bir intraselüler ka-
nallar a¤> sarkoplazmik retikulum- da¤>l>-
m> vard>r. bu intraselüler membranöz siste-
minin iki komponenti vard>r, her iki kom-
ponent de uyar> iletiminde ve kas kontraksi-
yon ve gevflemesinde önemli roller üstlen-
mifltir. Komponentlerden bir tanesi, myo-
fibrilleri Z çizgileri seviyesinde çevreleyen
ve myolifleri tranvers olarak geçen (T siste-
mi) kal>n duvarl> tübüler bir a¤dan oluflur.
Bu a¤>n tübüler yap>lar> aflikar bir flekilde
sarkolemma ile ba¤lant>l>d>r ve sarkolemma-
n>n derin invajinasyonlar> sonucu oluflmufl
olabilir. Sarkoplazmik retikulumun ikinci
k>sm> longitudinal komponenttir (L siste-
mi). L sistemi sarkomer boyunca devam
21
BÖLÜM I -- LEVHA 20
M
H
II
BAZAL
MEMBRAN
F
KOLAJEN
DESMOZOMLAR
KALIN F
MYOF
YA/
GL
P
SARKOPLAZM
SIKI KAVfiAK
M
SARKOPLAZM
RET
PLAZMA MEMBRAN
(SARKOLEMMA)
KAP
MYOF
L
NÜKLEUS
SARKO
MER
I BA
NDI
A BAND
I
KALP KASININ
YAPISININ
fiEMASI