band>n>n oluflmas>na neden olur. ile
s>n>rl> de¤ildir ve diastol s>ras>nda kal>n A band> filamentleri-
nin iki ucuna do¤ru girer. Kal>n ve ince filamentlerin örtüfl-
medi¤i A band> bölgesinde daha aç>k renkli H zonu vard>r.
kal>n myofilamentlerin nodüler kal>nlaflmalar>n>n yaratt>¤> M
çizgisi santral H diskini ikiye bölmektedir.
A band>ndaki kesiflim bölgesinde, bir kal>n filamentin et-
raf>nda alt> ince filament geometrik olarak yer al>r.
mentlerin yüzeyi pürüzsüzken, kal>n filamentlerin yüzeyin-
de küçük dikenimsi ç>k>nt>lar vard>r. bu ç>k>nt>lar her kal>n
filament ile komflu alt> ince filament aras>nda periyodik fli-
maentler aras> köprüler oluflturur. Baflka flekilde ifade etmek
gerekirse her ince filamente, "kesiflim bölgesinin" uzunlu¤u
boyunca, kendisinden eflit uzakl>ktaki üç kal>n filamentten
düzenli aral>klar ile bu ç>k>nt>lardan gelir.
Kontraksiyon s>ras>nda A band>n>n kal>nl>¤> ayn> kal>r
ama I band> belirgin flekilde daral>r. Ek olarak H band>n>n ge-
niflli¤i azal>r ve sarkomer kal>nlafl>r. Ço¤u araflt>rmac> ince ve
kal>n filamentlerin uzunluklar>n>n kontraksiyon s>ras>nda ay-
n> kald>¤>na inanmaktad>r. Bu hipotezi aç>klayan gözlemler-
den bir tanesi, ince aktin filamentlerin, kal>n myozin fila-
mentlerin yanlar>ndan kayarak sarkomerin merkezine do¤ru
ilerledi¤idir. Böylece sarkomerler k>saltmaktad>r. Sarkomer-
lerin k>salmas> komflu iki Z çizgisi aras>ndaki mesafenin azal-
mas>ndan ve hücrenin bir bütün olarak k>salmas> ve kal>nlafl-
mas>ndan da anlafl>labilmektedir. Sistol s>ras>nda myozin
köprüleri aktive hale gelmekte, aktif filamentlerindeki spesi-
fik bölgeler ile birleflmekte ve iki filament aras>nda güç gelifl-
tiren bir ba¤lant> kurmaktad>r. Ç>k>nt>lar>n aktin filamenti
boyunca var olan aktif bölgelere ba¤lan>p ayr>lmas> sonucun-
da hareket meydana gelmektedir; bu "süpürme" ifllemi ATP
(adenozin trifosfat) taraf>ndan sal>nan enerjiye ihtiyaç duy-
maktad>r.
Diastol s>ras>nda köprüler aktif filamentine s>k> bir flekil-
de yap>flmaz ve bir bütün olarak kas lifleri plastisite gösterir
ve uzar.
Miyokardiyum özel çizgili kas hücrele-
rinden ve ba¤ dokusundan oluflur. Her hüc-
re (bkz. Sayfa 21) santral bir çekirde¤e, de-
vaml>l>k gösteren s>n>rlay>c> bir plazma
membran>na (sarkolemma) ve de¤iflken
miktardaki sarkoplazm ile birbirinden ayr>-
lan çok say>daki myofibrillere sahiptir. Özel-
leflmifl çiftli membran kavflaklar> interkala-
ted diskler, hücreleri uç ucuna, birlefltire-
rek uzun lifler oluflturur. Lifler birbirinden
farkl> geniflliklerde olan, küçük miktarlarda
kolajen, ara s>ra fibroblast ve çok say>da ka-
piller içeren interselüler boflluklar ile birbi-
rinden ayr>l>r. Birçok hücreden büyük, late-
ral, sitoplazmik prosesler, komflu lifler ile
birleflmek ve miyokardiyumu devaml>l>k
gösteren bir hücreler a¤>na çevirmek için
d>fla do¤ru uzan>r. Ba¤ dokusu k>l>flar> kas li-
fi gruplar>n> uzun demetlere böler, bu de-
metlerin kendi aralar>nda ba¤lant>lar> var-
d>r. Bir demet içindeki tüm kas lifleri para-
leldir ama komflu demetler birbiri ile para-
lel, birbirlerine göre oblik veya hatta dik
olabilmektedir.
Kalp kas>n>n kas>labilir bölümü, her
hücrenin tüm uzunlu¤u boyunca uzanan,
longitudinal olarak düzenlenmifl ve interka-
lated disklerin sitoplazmik yüzeyine inserte
olan myofibrillerden oluflur. Her myofibril
tekrarlayan ünite serilerine, "sarkomerler"
bölünmüfltür ve bu yap>lar kontraksiyonun
temel mimari ve fonksiyonel birimleridir.
Bir hücre içindeki tüm sarkomerler trans-
versdir, bu sebepten dolay> kardiyak hücre-
lerinin çizgili bir görünümü vard>r. koyu Z
çizgileri bir transvers septum tipi gibi davra-
narak myofibrilleri,longitudinal olarak dü-
zenlenmifl sarkomerlere bölerler.
gisi aras>ndaki alan birbiri ile örtüflen kal>n
ve ince myofilantlerden oluflmufltur. Her Z
çizgisinden, sarkomerin merkezine do¤ru
longitudinal olarak ilerleyen ince (50 angs-
tröm) aktin filamentleri ç>kar ve bu fila-
mentler sarkomerlerin her iki ucunda aç>k
renkli I bantlar>n> meydana getirir. Kal>n
(100 angström) myozin filamentleri her sar-
komerin santral k>sm>n> geçer ve koyu bir A
20
BÖLÜM I -- LEVHA 19
M
H
I
KALP KASININ LONGX400), D= DEMET, L= L
KALP KASININ LONGX1200), N= NUKLEUS, Z= Z Ç
GEVfiEM
KASILMIfi HALDEK< MYOF
SARKOMER
SARKOMER
D
D
GÖRÜNÜM
GÖRÜNÜM
F
KALIN F
KROS KES
KALIN