ve C). Ba¤ dokusu yap>s> sinüs nodunda oldu¤undan daha
azd>r ama yaflla birlikte yo¤unlu¤u belirgin flekilde artmakta-
d>r. A-V nodunda bulunan ço¤u hücre her ne kadar küçük,
hafifçe çizgili ve yüksek düzeyde dall> ise de, baz>lar> sinoat-
riyal nodda bulunan P hücrelerini an>msatmaktad>r (Paes de
Carvalho, James). Sinüsde oldu¤u gibi, A-V nodun hücresel
mimarisi lokasyona göre de¤iflmektedir; nod ve ortak demet
aras>ndaki geçifl bölgesinde, hücreler daha büyük, daha dü-
zenli demetler halinde toplan>r ve hücrelerin kendileri Pur-
kinje liflerinin özelliklerine bürünmeye bafllar. A-V nodal
hücrelerinin ultramikroskopik yap>s>n>n detaylar>, sinoatri-
yal nod hücrelerinkine benzemektedir.
Sol demet dal>nda ve ventriküllerin özelleflmifl iletim sis-
teminin periferinde tipik Purkinje lifleri vard>r; ortak demet-
te, sa¤ demet dal>nda ve Purkinje dokusunun ventriküler kas
ile yapt>¤> kavflakta ince yap>da kademeli bir dönüflüm sapta-
n>r. Bu lifler, longitudinal olarak interkalated diskler (D) ara-
c>l>¤> ile temas halinde olan, büyük, oldukça düzenli hücre-
lerden oluflmufltur. Detayl> olarak tan>mlanm>fl, lateral tema-
sa ait bir alan yoktur. Purkinje hücreleri seyrek, periferal ola-
rak yerleflmifl myofibriller ve genellikle glikojenden zengin
berrak bir zonla çevrili santral bir çekirdek içerirler. Mito-
kondrilerin bol oldu¤u söylenebilir ve rastgele bir flekilde
da¤>lm>fllard>r. Sarkoplazmik retikulum mevcuttur ve görü-
nümü granülerdir. Ayr>ca T tübüller de d>fl membran>n iç
tabakas>n>n Z çizgisi civar>nda life do¤ru uzanan tübüler
uzant>lar>, bu tübüllerin eksitasyon-kontraksiyon ifllemi ile
yak>ndan ilgili oldu¤u san>lmaktad>r- mevcuttur. Di¤er kalp
lifi tiplerinde de oldu¤u gibi, interkalated diskler de, myofib-
rillerin yap>flma noktalar>nda kal>nlaflma ve karfl>l>kl> gelen
membranlar>n d>fl tabakalar>n>n birlefliyor gözüktü¤ü yerler-
de bol miktarda "s>k>" kavflaklar içerir. Kapillerler ve küçük
sinir lifleri, lifler aras>ndaki boflluklara da¤>lm>fllard>r. Özel-
leflmifl sinir sonlanmalar> tarif edilmemifltir.
Hücresel anatominin detaylar> figür B
ve C'de gösterilmifltir. Genelde lifler atriyal
kas yap>s>nda bulunanlardan çap olarak da-
ha küçüktür ve kolajen a¤ yap>s>n>n içinde
ilerleyen ince demetler halinde toplanm>fl-
lard>r. Liflerin büyük ço¤unlu¤u uzun, ince,
hafifçe çizgilidir ve fliflkin, berrak bir peri-
nükleer zona sahiptirler. Ama nodun santral
bölgesinde, James (C ), (bkz. sayafa 14)
farkl> bir hücre tipi (P hücresi) oldu¤unu
göstermifltir. Bu hücrenin, benzersiz bir fle-
kilde, normal pacemaker aktivitesi ile ilgili
oldu¤u san>lmaktad>r. Bu hücreler nodal lif-
lerden daha büyüktürler, ola¤andan daha
büyük, merkezi konumda olan bir çekirde-
¤e ve y>ld>z>ms> bir flekle sahiptirler. Birçok
noktada daha küçük nodal lifler ile devaml>-
l>k gösterirler.
Sinoatriyal nodun ultramikroskopik ya-
p>s> Trautwein, Kawamura ve di¤er araflt>r-
mac>lar (D) (bkz. Sayfa 14) taraf>ndan ince-
lenmifltir. Düzensiz flekilli hücre kümelen-
meleri bir bazal membran taraf>ndan çevre-
lenmifltir. Myofibriller da¤>n>k ve düzensiz-
dir, s>kl>kla sanki düzenleri bozulmufl gibi-
dirler. Muhtemelen myofibril gruplar>n>n
düzensiz olmas>ndan dolay>, mitokondriler
sitoplazma içinde da¤>lm>fl durumdad>r. Sar-
koplazmik retikulum da kalp kas liflerinde-
kinden daha düzensiz bir da¤>l>m göster-
mekte; s>kl>kla d>fl membran>n>n invajinas-
yonlar> olarak tespit edilmektedir. Burada,
T tübül sistemi tan>mlanmam>flt>r. Karfl>t ko-
numlarda bulunan hücreler, birbirinden sa-
dece membranlar> ile ayr>l>rlar ve aralar>nda
yaklafl>k 200 angströmlük dar bir mesafe
vard>r. Myofibril demetlerinin her iki taraf-
taki karfl>t membranlara ulaflt>¤> noktada,
kal>nlaflm>fl, desmozoma benzer bir yap> (in-
terkalated diskler) vard>r.
Atriyoventriküler nod, koroner sinüs
aç>kl>¤>n>n hemen iç taraf>ndan ve triküspid
kapa¤>n septal kusp>n>n insersiyon noktas>-
n>n hemen üstünde bulunmaktad>r, üzeri
ince bir atriyal kas yapra¤> ile örtülüdür. A-
V nodunun üstte atriyum, altta ise ortak de-
met ile yapt>¤> ba¤lant>lar baflka bir yerde
anlat>lm>flt>r. Bu iliflkiler ve nodun düflük bü-
yütmedeki genel görüntüsü "A" bölümünde
gösterilmifltir. Sinüs nodunda oldu¤u gibi,
A-V nodu da, kendisini besleyen arter ile ya-
k>n anatomik iliflki içindedir. Bu damar s>k-
l>kla farkl> bölgelere lokalize olabilmekte ve
bazen de bölünmüfl olarak tespit edilebil-
mektedir.
hemen her zaman sa¤ koroner arterden ç>k-
maktad>r; köpeklerde ise hemen hemen her
zaman sol sirkümfleks arterin bir dal>d>r (Ja-
mes). A-V nodu venöz sinüzoidler ve sinir
lifleri aç>s>ndan zengindir; sinüs nodunda
oldu¤u gibi burada da gangliyon hücreleri
yoktur.
A-V nodunun lifleri genel olarak atriyal
kas liflerinden küçüktür ve yine sinüs no-
dunda da oldu¤u gibi, dallanan ve birbirine
geçen demetler paterni oluflturmaktad>r (B
15
BÖLÜM I -- LEVHA 14
Ö
ZELLEfiM
<
LET
S
A
NATOM
(Sayfa 14'ten devam>)
ATRANNULUS FTRATR(GOLDNER TR
GRANÜLER
SARKOPLAZMRET
R
MYOF
GOLG< APARATI
ÇEK
F
KAP
KOLAJEN F
SARKOPLAZMRET
SARKOZOM
(M
ETRAFI SCHWANN
HÜCRES< MYELS
ATRYÜKSEK BÜYÜTMEDEK< GÖRÜNTÜSÜ:
BPAKETLENMTER VE VENGÜMÜfi BOYASI)
ATRYÜKSEK GÜÇLE DETAYLARI (MASSON
TR
A
B
C
D
PURKULTRAMYAPISI